(door Cees Zoomer)

Wat is Jenever  Historie    Het stoken van jenever   Jeneversoorten   Wetenswaardigheden

Als men spreekt over wijn, dan komen er beelden naar boven van zonovergoten wijngaarden en kun je het landschap bijna ruiken.
Bij whisky dwalen de gedachten af naar een pub in een ruig landschap en voel je de westenwind door je haar.

Maar als men praat over jenever dan verschijnt er een beeld van oude mannen en hoor je in gedachte de Zangeres Zonder Naam met  “Ach, vader lief”
En dat is jammer, want een mooie “oude" jenever kan en mag zich meten met een goede malt whisky of mooie wijn.
Het wordt hoog tijd om dit beeld, een erfenis van “De Blauwe Knoop”* te veranderen in een beeld waarin onze geschiedenis weerspiegeld en waar de geur, kleur en smaak ons meevoert naar zonovergoten graanvelden en oude herbergen waar de wind met je haar speelt en je het haardvuur bijna kunt ruiken.  

Wat is Jenever
Het meest eenvoudigste antwoord hierop is; Jenever is een uit graan verkregen distillaat waarin jeneverbessen zijn verwerkt.
Met de komst, rond 1900, van een nieuwe manier van distilleren en andere grondstoffen, zoals o.a. de suikerbiet en gelijktijdig de vraag naar goedkopere jenevers ontstond er een nieuw type en spreken we van de dag over “oude”en “jonge” jenevers.
Het heeft dus niets te maken met leeftijd maar met de bereidingswijze.

Historie
Het zou zo kunnen zijn dat de pestepidemie van 1347 t/m 1350 aanzet is geweest tot het ontstaat van jenever.
Alchemisten zochten naarstig naar geneesmiddelen en experimenteerde met allerlei “aqua’s “.
Hierbij speelde ook de jeneverstruik (Juniperus  Communis) een belangrijke rol.
Destijds hechtte men aan de bes een grote geneeskrachtige waarden en was het o.a. gebruikelijk om een huis van “quade lucht” te zuiveren door takken van de jeneverstruik te verbranden.
Een experiment met een “Aqua Vitae” (toen nog uit wijn gestookt) en jeneverbessen kon dus niet uitblijven.
Eigenlijk zou jenever, net als drop, bij een apotheek te verkrijgbaar moeten zijn.  

top

Het stoken van jenever
Bij de traditionele wijze van stoken worden al vanaf de zeventiende eeuw granen tot mout verwerkt.
Het graan wordt geweekt en ontkiemt.
Tijdens het ontkiemen, ontstaat er in het graan een enzym dat zorg draagt voor het omzetten van zetmeel in suikers.
Die op hun beurt weer nodig zijn om alcohol te maken.
Daarna wordt het gedroogd, gemalen en geëest of gebrand.
Met toevoeging van water ontstaat er een beslag waar gist aan wordt toegevoegd.
Via een natuurlijk gistingsproces ontstaat er een vloeistof die driemaal wordt gedistilleerd.
Ruwnat +/- 20%. Enkelnat +/- 30% en bestnat +/- 46% alcohol.
Deze “moutwijn” wordt daarna nogmaals gedistilleerd met allerlei toevoegingen.
De belangrijkste zijn, natuurlijk, de jeneverbessen, Angelicawortel en St. Janskruid. In totaal heeft men een pallet van zo’n 32 verschillende kruiden tot de beschikking. Vervolgens kan dit distillaat voor een of meerdere jaren op eikenhouten vatten worden gelagerd.
Het kan u niet ontgaan dat we hier een grote overeenkomst zien met het stoken van whisky.
Deze “oude”jenevers worden het best gedronken op kamertemperatuur.
Bij de nieuwe en snelle manier van stoken “jonge jenever” die rond 1900 zijn intrede deed, gebruikt men o.a. suikerbieten en aardappelen. Hiermee ontstaat een melasse alcohol, die van zichzelf geen smaak heeft. Ook deze neutrale alcohol wordt nogmaals gedistilleerd met toevoeging van kruiden en/of smaakmakers.
Deze “jonge” jenevers worden het best, koel tot zeer koel gedronken om de smaak beter tot zijn recht te laten komen.    

top

Jeneversoorten
In principe zijn er drie soorten jenever, oude, jongen en vruchten jenever.

Jonge jenever: 35%        
Gemaakt van melasse alcohol. Helder van kleur, niet gezoet en vrijwel geen jeneverbessen en moutwijn.
Na de tweede wereld oorlog zeer populair geworden.  

Oude jenever: 38%
Deze moet minimaal 15% / 20% moutwijn en jeneverbessen bevatten.  
Kan één of meerdere jaren gelagerd zijn, waardoor er een licht gelige kleur ontstaat.
Soms gekleurd met karamel (gebrande suiker)  

Vruchten jenever: 20%
Door het laten trekken van vruchten op melasse alcohol ontstaan deze jenevers.
Voorbeelden zijn o.a.; (rode) bessenjenever, citroenjenever en bramenjenever.  

Graanjenever: 35%, 38%
Deze term (niet wettelijk vastgelegd) kan gebruikt worden voor zowel oude als
onge jenevers en geeft, in principe, aan dat bij de vervaardiging 100% graan is gebruikt.
Hetzelfde geld voor de term, “dubbele graanjenever of dubbel gebeid” wat, eveneens in principe, aangeeft dat er een dubbele hoeveelheid graan of beien (bessen) zijn gebruikt. Maar dan moet je wel weten hoeveel graan of bessen er normaal gebruikt zouden worden. 

Moutwijn: 38%
De traditionele basis voor jenever, verkregen na driemaal distilleren.
Wordt als zodanig op de markt gebracht en laat zich het best vergelijken met een Eau de vie.

Moutwijnjenever: 38%
De traditionele basis voor jenever, verkregen na driemaal distilleren.
Daarna wordt het voor de vierde keer gedistilleerd met toevoeging van jeneverbessen in combinatie met andere kruiden en wordt minimaal voor een jaar of langere tijd gelagerd.
Ieder producent zal hier zijn eigen signatuur aan meegeven.

 
Korenwijn: 38%
Is afgeleid van de moutwijn, die hiervoor als basis dient en waarvan minimaal 51% aanwezig moet zijn. De meeste korenwijnen worden minimaal een jaar of voor langer gelagerd. Ook hier zal ieder producent zijn eigen signatuur aan meegeven.
Naast de gebruikelijke gerst maakt men ook gebruik van rogge, mais en spelt (een oud graanras)
De alcohol percentages hier gegeven worden door de Nederlandse overheid als wenselijk geacht.
Dit, omdat jenever de enige alcoholische drank is waarbinnen de Europese Unie nog steeds niets is vastgelegd aan welke eisen hij moet voldoen.
De overheid van onze Belgische buren hanteren een percentage van 30% terwijl die bij ons, voor de jonge jenever, op 35% ligt en bij oude jenever op 38%.
Alleen wij kennen het onderscheid “oud en jong”
Maar onze Belgische buren spreken over jenevers (Peket) en belegen (gelagerde) jenevers.
De twee overgebleven stokerijen in Noord Frankrijk spreken eveneens over jenevers en gelagerde jenevers.
Door het ontbreken van deze wettelijke bepalingen maken wij dus kennis met een rijke variatie aan jenever waarbij het alcoholpercentage ligt tussen de 30% en 50% en waardoor de smaak zeer divers is.
Die smaak variatie zal er trouwens in de zeventiende eeuw ook al geweest zijn.
Men kan rustig aannemen dat een jenever uit; Weesp, Amsterdam, Alkmaar, Delfshaven, Delft, Gouda, Dordrecht, Leiden, Gorinchem, Schiedam, Rotterdam en Groningen totaal verschilde van smaak, al was het alleen al omdat er ander water gebruikt werd en omdat het alcoholpercentage in die tijd ook een stuk lager was; namelijk; 10%, 15% en 20%

top

Wetenswaardigheden
Weet U dat; zowel de Belgische als de Franse producenten een jenever op de markt brengen onder de naam “Schiedamse jenever”
Men was, in de top dagen van deze jeneverstad, zo verheugd over de kwaliteit die hier vandaan kwam, dat men persé die zelfde kwaliteit op de markt wilde zetten.
Hetzelfde is gebeurd met de Belgische stad Hasselt (hier zou een producent kunnen besluiten om een Hasseltse jenever op de markt te brengen)
De naam van deze beide jeneversteden staat dus al heel lang garant voor een goed product.
Weet U dat; Sinterklaas de patroon is van o.a. de jeneverstokers ?? !